Interview met Marieke Dewitte
Met een stoma of katheter kun je nog steeds veel plezier beleven aan seksualiteit en intimiteit. Maar dat gaat niet vanzelf. Seksuoloog Marieke Dewitte legt uit hoe dat zit en wat je kunt doen. “Zie het als een kans om je seksuele verhaal te herschrijven.”
Misschien herken je het wel. Sinds je een stoma of katheter hebt, of sinds je dagelijks je darmen spoelt, is je houding tegenover je lichaam veranderd. “Veel mensen voelen dan dat hun lichaam hen in de steek heeft gelaten”, zegt Marieke Dewitte. Zij is seksuoloog en doet aan Maastricht University onderzoek naar seks en relaties. “Ze voelen zich niet meer sexy en vinden het moeilijk om zich open te stellen voor seksualiteit en intimiteit. Terwijl ze daar wel nog steeds behoefte aan hebben.”
Vaak gaat het niet alleen om de behoefte aan seksueel contact, legt Dewitte uit, maar ook om de behoefte aan tederheid, verbondenheid en intimiteit. “Die behoefte aan verbondenheid ontstaat al in de kindertijd. Wanneer je hulpeloos op de wereld komt, heb je iemand nodig die voor je zorgt. De nood aan een veilige basis, iemand die er altijd voor je is wanneer je die nodig hebt, blijft ook in partnerrelaties belangrijk. Meer nog dan om seks zelf, gaat het vaak om het gevoel de moeite waard te zijn en het verlangen om verlangd te worden.”
Mythes over seks
Een lichaam dat je in de steek laat, talloze lichamelijke onderzoeken in het ziekenhuis en dan ook nog verder moeten leven met een stoma, katheter of regelmatig darmspoelen: natuurlijk heb je even tijd nodig om aan die situatie te wennen. Dewitte: “De eerste reactie is vaak vermijding. Je gevoel van mannelijkheid of vrouwelijkheid kan aangetast zijn. Je voelt je onzeker over je lichaam en over seks. En je vindt het lastig om hierover te praten met je partner.”
Dat komt mede doordat er veel mythes bestaan over seks. Over hoe vaak je ‘het’ zou moeten doen. Over dat het altijd spontaan moet ontstaan. Of over dat het bij seks vooral gaat om penetratie. Dewitte wil dat soort mythes graag wegnemen. “Als het over seksualiteit gaat is er geen norm. Het enige uitgangspunt zou plezier moeten zijn. De natuur heeft ervoor gezorgd dat seks leuk is zodat we seksueel gedrag blijven herhalen en dus is het aan jou om dan opnieuw uit te zoeken wat je leuk vindt. Als er iets aan je lichaam verandert kan dat dus ook een kans zijn om je seksuele verhaal te herschrijven.”
Over seks bestaan veel mythes
Seksuoloog
Met of zonder partner
Als je een partner hebt hoef je dat verhaal niet alleen te herschrijven. “Maar partners vinden het vaak lastig om hierover te communiceren”, zegt Dewitte. Dan ontstaat er een lastige dynamiek: je partner wil misschien wel seks initiëren, maar is voorzichtig. Ook doordat er misschien een zorgrelatie tussen jullie is ontstaan. Jij kunt dan denken dat je partner je niet meer aantrekkelijk vindt. “Zo’n situatie kun je alleen maar doorbreken door erover te praten. Je vrijt misschien al jarenlang op dezelfde manier en dat kan nu niet meer zo gemakkelijk. En dus moet je opnieuw ontdekken wat je zelf en wat jullie allebei prettig vinden. Dat gaat niet vanzelf en daar moet je dus moeite voor doen, maar uiteindelijk kan die (her)ontdekkingstocht heel leuk zijn.”
Als je geen partner hebt, moet je nog een extra drempel over als je behoefte hebt aan intimiteit met iemand anders. Dewitte pleit voor eerlijkheid vanaf het begin: “Schaamte en onzekerheid kunnen een obstakel vormen in nieuwe relaties. Maar hoe zekerder je bent over jezelf, hoe aantrekkelijker dat is. Als je zelf zegt: ‘Ik heb een stoma, en dat is ok’, dan straal je kracht uit. En dat is sexy. Maar het is logisch dat je even tijd nodig hebt om dat ook echt zo te voelen.”
Hierover praten met je behandeld arts of verpleegkundige kan je ook helpen. Ook al is dat niet altijd gemakkelijk. “Artsen en verpleegkundigen zijn soms terughoudend om over seksualiteit te praten, ook om jou als persoon niet af te schrikken. We moedigen zorgprofessionals aan om het gesprek over seks op gang te brengen, maar laat het vooral ook zelf weten als je er met ze over wil praten. En als zij je niet kunnen helpen en je komt er zelf niet goed uit – alleen of met je partner, kunnen zij je ook doorverwijzen naar een seksuoloog.”
Spontaan
Om weer van seksualiteit en intimiteit te kunnen genieten zijn open communicatie, acceptatie van je nieuwe situatie en geduld dus belangrijke ingrediënten. En het loslaten van allerlei normen over seks, bijvoorbeeld – Dewitte noemde het al eerder – dat het altijd spontaan zou moeten ontstaan. “Verlangen komt niet zomaar uit de lucht vallen; er moet altijd een prikkel zijn. Met een stoma, katheter of darmspoelen moet je misschien iets beter plannen, maar dat betekent niet dat de magie weg is. Integendeel, het creëert juist ruimte om je echt voor te bereiden en ernaar uit te kijken. In het begin van een relatie leef je ook toe naar intieme momenten. Je maakt je mooi, denkt erover na, fantaseert. Dat kan nog steeds, alleen misschien op een iets andere manier dan vroeger.”